• AbstracteKunst.Nu

    Ton Meulendijks

  • AbstracteKunst.Nu

    Ton Meulendijks

  • AbstracteKunst.Nu

    Ton Meulendijks

  • AbstracteKunst.Nu

    Ton Meulendijks

  • AbstracteKunst.Nu

    Thomas Meulendijks

  • AbstracteKunst.Nu

    Ton Meulendijks

Abstracte kunst  

Abstracte kunst (lees ook abstractie) is een richting binnen de Moderne kunst waarin niet altijd wordt geprobeerd om objecten uit de natuurlijke wereld weer te geven en er hoeven geen zaken uit de reële wereld te zijn afgebeeld. Er kunnen onderliggende principes zichtbaar gemaakt met vormen en kleuren, ritmes en contrasten. Abstracte kunst ontstond in het begin van de 20e eeuw. Het komt voor in de beeldhouwkunst en de schilderkunst van de 20e eeuw en vindt nog steeds aanhangers in de hedendaagse kunst.


Definities

De gezaghebbende Vlaams-Franse essayist-kunstenaar Michel Seuphor (pseudoniem voor Fernand Berckelaers) definieert abstracte kunst als volgt: "Alle kunst die terecht slechts vanuit een gezichtspunt van de harmonie, de compositie, de ordening - dan wel de disharmonie, de decompositie, de willekeurige wanorde - moet worden beoordeeld, is abstract. Hierbij nemen kleur, vormstructuren en lijnen de plaats in van het figuratieve object, zowel in de schilderkunst als in de beeldhouwkunst".

"Absolute Kunst" en "Concrete Schildering" zijn eveneens omschrijvingen, waarmee men het absolute karakter van de abstracte kunst wil benaderen. Hans Arp en verwante kunstenaars betitelden hun abstracte kunst heel paradoxaal als 'Concrete kunst' omdat ze hun abstracte kunstproducten heel wat concreter vonden dan bijvoorbeeld een stoel, een wolk of een trein.

Kubisme is een avant-garde kunstrichting van de abstracte kunst, hoewel de kubistische kunstenaar uitging van een onderwerp dat meestal ook herkenbaar bleef. Cobra wordt gezien als een latere intuïtieve voortzetting van de abstracte kunst.

Geometrische abstractie is abstracte kunst met geometrische vormen. Een geometrische vorm is een meetkundige vorm, zoals een rechthoek, vierkant of driehoek. Een gesloten vorm is een dichte vorm zonder gaten of openingen. Het is het tegenovergestelde van een open vorm.

Half-abstract is abstract lijkend maar er is wel een voorstelling in te herkennen.


Geschiedenis

Wellicht heeft er altijd 'abstracte' kunst bestaan: de mysterieuze inkepingen in prehistorisch aardewerk, het Keltisch vlechtwerk dat nog lang onze miniaturen siert, de vormentaal van de architectuur. Omdat ze onderdeel was van een gebruiksvoorwerp, een sierelement, een gebouw, was ze (nog) geen (abstracte) kunst.

Beeldloze kunst / objectloze kunst is in onze westers-christelijke kunst minder sterk aanwezig dan in de joodse en islamitische cultuur waar het abstracte de uitdrukking is van de onmogelijkheid over het Allerhoogste een uitspraak te doen, in welke kunstvorm dan ook. Abstracte kunst was in die godsdiensten noodzaak omdat het afbeelden van concrete zaken streng verboden was om de terugval naar de verafgoding van mensen / dieren / hemellichamen te voorkomen.

Het losmaken van de kleur bij de pogingen tot weergave van de zintuiglijk waarneembare realiteit vond al zijn oorsprong in het reactionaire Impressionisme, daarop in het meer emotioneel geladen Fauvisme en het latere Expressionisme.

De allereerste creaties naar de abstractie toe werden, tussen 1904 en 1906, al geleverd door de Franse meester Paul Cézanne, toen hij in zijn Arlésiaanse landschappen met de Mont Sainte-Victoire een onverbloemd kubistisch-abstraherende toets bracht.

Tussen 1906 en 1908 presteerde de alweer Franse kunstenaar Odilon Redon zijn Paravent rouge, drie panelen vrijwel abstract beschilderd. Ook Georges Rouault creëerde zijn Esquisse pour automne en zijn Paysage d'inondation uitermate abstract in 1906. In 1907 bracht het Russische koppel Michail Larionov en Natalja Gontsjarova ons hun Rayonisme-werken.

Het was in 1908, dat de Roemeen Constantin Brancusi met zijn De kus een marmerplastiek tot zijn uiterst eenvoudige vormen terugbracht. In datzelfde jaar bracht de Nederlander Piet Mondriaan met zijn Rode Boom een sterk naar abstractie neigend expressionisme. Nog in dat jaar publiceerde te München Wilhelm Worringer zijn in Bern verdedigde doctoraatsthesis Abstraktion und Einfühlung.

De werken Caoutchouc van de Franse Francis Picabia en Eerste abstracte compositie van de Rus Wassily Kandinsky horen tot de eerste abstracte schilderijen, tussen 1907 en 1910. De anekdote wil zelfs, dat Kandinsky viel voor de abstractie door een toevallig omgekeerd dorpsgezicht van zijn hand. Ook de Amerikaan Arthur Dove kwam aan bod met enkele non-conformistische abstracte prestaties naar een lyrische conceptie van de natuur.
Om het Suprematisme bouwde de Russische Kasimir Malevitch een hele theorie. Zijn centrale kunstwerk hierin was het "Zwart vierkant" (op witte achtergrond) uit 1915. El Lissitzky was de tussenfiguur tussen het suprematisme en het Constructivisme. In die laatste stroming ontwikkelden zich kunstenaars als de Rus Tatlin en de Nederlanders Piet Mondriaan en Bart van der Leck. Samen met de frottage van de Duitser Max Ernst en de dripping van Jackson Pollock creëerde men heel wat "koude" (geometrische) en "warme" (lyrische) abstracte werken, wat kunstbeschouwers vele nieuwe begrippen deed bedenken.

Men kan aldus twee grote stromingen onderscheiden. Ten eerste is er de geometrisch geïnspireerde abstracte kunst, waaronder het suprematisme en het constructivisme kunnen worden gerekend. Daarnaast ontwikkelde zich ook een abstract expressionisme dat wordt gekarakteriseerd door een willekeurige toepassing van vorm en kleur en kan worden gezien als de uitdrukking van de onbewuste indrukken en gevoelens van de kunstenaar.

Deze vorm heeft zich vooral ontwikkeld na de Tweede Wereldoorlog en leidde uiteindelijk tot een schilderkunst waarin de nadruk lag op het schilderproces. Deze stroming wordt bijvoorbeeld geïllustreerd door de dripping-werken van Pollock.
Kenmerken van het Neo-plasticisme: rechte lijnen, primaire kleuren, asymmetrie en een duidelijke vlakverdeling

Schilderstijl

Schilderstijlen binnen de abstracte kunst zijn o.a.:

  • Abstract expressionisme 1946 tot 1960, zoals van Jackson Pollock en Willem de Kooning
  • Bio-morfische schilderkunst
  • Cobra vanaf ca. 1946
  • Constructivisme
  • Kubisme 1870 - 1895
  • Neo-plasticisme
  • Orphisme
  • Suprematisme